Erzurum'un Tarihi Hafızası: Kongre Binası ve Atatürk Evi Müzesi

Erzurum, Türkiye Cumhuriyeti'nin temellerinin atıldığı ve bağımsızlık mücadelesinin en kritik kararlarının alındığı yerlerden biri olarak öne çıkar. Şehrin tarihi dokusu içerisinde, hem Erzurum Kongresi'nin gerçekleştiği bina hem de Mustafa Kemal Paşa'nın çalışmalarını yürüttüğü Atatürk Evi Müzesi, ziyaretçilere adeta bir zaman yolculuğu sunar. Bu yapılar, sadece mimari özellikleri ile değil, aynı zamanda barındırdıkları belgeler ve eşyalarla da dönemin ruhunu yansıtan önemli merkezlerdir.

Erzurum Kongresi'nin Gerçekleştiği Tarihi Bina

Erzurum Kongresi, 23 Temmuz-7 Ağustos 1919 tarihleri arasında toplanmıştır. Başlangıçta 10 Temmuz'da yapılması öngörülen ancak delegelerin bir kısmının şehre ulaşamaması nedeniyle ertelenen bu önemli toplantı, 1881 yılında Mıgırdıç Sanasaryan tarafından kurulan Sanasaryan Koleji binasında düzenlenmiştir. 1912 yılında kapanan ve I. Dünya Savaşı sürecinde askeri hastane olarak kullanılan bu yapı, işgal yıllarında Ruslar ve Ermeniler tarafından da kullanılmış, 1918 yılında devlet tarafından satın alınarak Mekteb-i Sultani binası haline getirilmiştir.

Bağımsız 40'tan fazla odası bulunan bu tarihi yapı, 2011-2013 yılları arasında kapsamlı bir onarımdan geçirilmiştir. Günümüzde binanın bir kısmı Erzurum Resim Heykel Müzesi olarak hizmet verirken, ikinci katında yer alan ve kongrenin gerçekleştiği salon ile iki oda, Kongre ve Milli Mücadele Müzesi olarak ziyarete açılmıştır. 62 delegenin katılımıyla gerçekleşen kongrede, manda ve himaye reddedilmiş, milli sınırlar içerisinde vatanın bölünmezliği vurgulanmış ve ilk kez geçici bir heyetin oluşturulmasına karar verilmiştir. Mustafa Kemal Paşa'nın sivil olarak görev aldığı ilk yer olan bu kongre, Sivas Kongresi'ne de bir ön hazırlık niteliği taşımaktadır.

Mustafa Kemal Paşa'nın Erzurum'daki Karargahı: Atatürk Evi

Erzurum'un Yakutiye ilçesinde bulunan Atatürk Evi Müzesi, 19. yüzyılın sonlarında inşa edilmiş tarihi bir konaktır. 1915-1916 yıllarında Alman Konsolosluğu ve sonrasında valilik binası olarak kullanılan bu yapı, 1919 yılındaki kongre sürecinde Mustafa Kemal Paşa ve arkadaşlarının 52 gün boyunca ikamet ettikleri ve çalıştıkları yerdir. 2 Mart 1918'de düşman işgalinden kurtulan Erzurum'da, Vali Ahmet Münir Bey'in 3 Temmuz 1919'da boşalttığı bina, Mustafa Kemal Paşa ve Hüseyin Rauf Bey'in 9 Temmuz 1919'da yerleşmesiyle tarihi bir misyon üstlenmiştir.

Konak, bodrum, zemin, birinci ve çatı katlarından oluşmaktadır. Mustafa Kemal Paşa'nın 13 Eylül 1924 tarihindeki Erzurum ziyareti sırasında, Belediye Başkanı Nazif Bey tarafından şehir adına kendisine armağan edilmiştir. Atatürk'ün vefatından sonra kız kardeşi Makbule Hanım'a kalan bina, 1943 yılında Çocuk Esirgeme Kurumu'na devredilmiş ve 1980 yılına kadar bu kurum tarafından kullanılmıştır. 1984 yılında Kültür Bakanlığı'na devredilen yapı, onarımların ardından 3 Ekim 1984'te Atatürk Evi Müzesi adıyla kapılarını açmıştır.

Müze Koleksiyonunda Öne Çıkanlar

Atatürk Evi Müzesi'nin zemin katında, dönemin ruhunu yansıtan çeşitli eserler sergilenmektedir. Kazım Karabekir ve Kazım Yurdalan'a ait kişisel eşyalar, fotoğraflar ve belgelerin yanı sıra, Erzurum Müdafa-i Hukuki Milliye Cemiyeti Başkanı ve kongre delegesi Raif Bey'in giysileri, silahları ve belgeleri burada yer alır. Ayrıca 1919-1921 yılları arasında yayımlanan Albayrak gazetesi ile Envari Şarkiye gazetesinin basıldığı matbaa makinesi de bu katta bulunmaktadır.

Birinci kata çıkıldığında, merdiven sahanlığında Atatürk'ün Erzurum'a ikinci kez geldiği döneme ait koltuk ve sehpalar dikkat çeker. Bu kattaki salonda ise kongreye katılan delegelerin fotoğrafları ve hayat hikayelerini içeren açıklamalar sergilenmektedir. Müze, hem mimarisiyle hem de sergilenen objelerle Milli Mücadele döneminin zorlu şartlarını ve atılan kararlı adımları bugünün ziyaretçilerine aktarmaya devam etmektedir.

Erzurum'un bu iki önemli müzesi, hem şehrin tarihine hem de Türkiye'nin kurtuluş mücadelesine ışık tutan, ziyaret edilmesi gereken kültürel duraklardır.

Kaynak: tr.wikipedia.org, tr.wikipedia.org
Görsel: Dosseman, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

TürkAta Haber Ajansı
Erzurum Gündemi